ÖZBEKİSTAN ÜLKE PROFİLİ

Zihni TUĞRUL*
Ayşe Ferdağ TEKİN**
I. Giriş
Özbekistan, 1 Eylül 1991 tarihinde bağımsızlığını ilan etmiştir. 29 Aralık 1991 tarihinde yapılan bir referandum ile bağımsızlık ilanı onaylanmıştır.  Haziran 1989 tarihinde Özbekistan Komünist Partisi Genel Sekreteri olan İslam Kerimov, Kasım 1990 tarihinde Cumhurbaşkanı olmuş, 29 Aralık 1991 tarihinde yapılan seçimlerde de oyların % 86’sını  alarak tekrar Cumhurbaşkanı seçilmiştir. 9 Ocak 2000 tarihinde yapılan seçimde 2004 yılına kadar bir kez daha Cumhurbaşkanı seçilen İslam Kerimov’un görev süresi, 8 Aralık 2001 tarihinde yapılan referandumdaki % 98,9’luk oy oranıyla 2007 yılına kadar uzatılmıştır.
Yaklaşık 16 yıl önce Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nden ayrılan Özbekistan, serbest piyasa ekonomisine geçebilme ve yeniden yapılanma mücadelesi vermektedir. Bölgede nüfus ve ekonomik potansiyel bakımından güçlü bir ülke olan Özbekistan; tarım, hayvancılık, sanayi ve doğal kaynaklar bakımından zengin bir ülkedir. Özbekistan’ın doğal kaynakları ve yeraltı zenginlikleri arasında doğal gaz, petrol, kömür, pamuk, ipek, altın, uranyum, bakır, alüminyum, demir, gümüş, çinko, volfram ve tungsten ile diğer madenler yer almaktadır. Enerji sorunu bulunmayan Özbekistan, doğal gaz üretiminde diğer Orta Asya Cumhuriyetleri içinde önemli bir yere sahiptir.1

II. Genel Ekonomik Gelişmeler
1991 yılına kadar, Sovyetler Birliği'ni oluşturan 5 Orta Asya Cumhuriyetinden biri olan Özbekistan ekonomisinin ana sektörleri tarım, ticaret ve tekstil ürünlerinden oluşmaktaydı. Her bir Orta Asya Cumhuriyeti (Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan), ekonominin farklı sektörlerinde uzmanlaşmış olup, Özbekistan özellikle pamuk üretiminde yoğunlaşmıştı. Sovyetler Birliği'nin çökmesinin ardından, Özbekistan merkezi yönetimden bağlarını koparmakla birlikte yeni ekonomik düzene uyum sağlamakta bazı sorunlar yaşamış, bağımsızlığın ardından, yoksulluk artmış, maliyeti zorlaşan sosyal hizmetlerde kısıntılar yapılmıştır.  1990'ların sonlarında ekonomisi düzelmeye başlayan Özbekistan, halen pazar ekonomisine dayalı bir sisteme ve bölgesel ve küresel bir ekonomiye geçiş sağlamaya çalışan bir ülkedir.
Ülkenin bağımsızlığını kazanmasının ardından ekonomik reformlar 1994 yılından itibaren başlatılmıştır. Bu adımların sonucunda Özbek ekonomisinde iyileşme gözlenmeye başlanmış, 1996 yılında ekonomik büyüme trendine girilmiştir. Halen büyüme oranları istikrarlı bir şekilde devam etmektedir.
 Özbekistan, eski Sovyetler Birliği ülkeleri arasında 1990-1996 döneminde sanayi üretiminde reel artış sağlayan tek ülke olmasına rağmen, 1996 yılında ithal ikameci politika çerçevesinde döviz ve ithalat kontrolünü benimseyen bir politika izlemeye başlamıştır. Özbek Hükümeti tarafından uygulanan bu politika IMF'nin eleştirilerine hedef olmuş ve bu durum 185 milyon dolarlık stand-by kredisinin dondurulmasıyla sonuçlanmıştır. Diğer yandan, resmi döviz kuru ile serbest piyasa döviz kuru arasındaki fark giderek açılmışsa da, 2002 yılından itibaren fark azalmaya başlamış ve son dönemde kapanmıştır.
 1996 yılında kabul edilen “Merkezileştirilmiş Döviz Meblağlarının Tüketim Malları İthalatı İçin Kullanılması Hakkında” 405 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile ‘’konvertibilite’’ ile ilgili yeni düzenlemeler getirilmiştir. Döviz işlemlerinin geliştirilerek, merkezileştirilmiş döviz meblağlarının daha verimli şekilde kullanılması ve Özbekistan iç pazarına düşük kaliteli mal girişinin engellenmesi amacıyla hazırlanan yasa ile, daha önceki yasalarla özel ve tüzel şahıslara tanınan ulusal para olan somu dövize çevirme hakkını sağlayan düzenlemeler iptal edilmiştir.
 1996 yılında kurumsal piyasa reformları, milli ekonominin büyümesinde sürükleyici rol oynamaya başlamıştır. Küçük ve orta ölçekli firmalar gelişmeye başlamış, büyük ölçekli şirketlerin özelleştirilmesi gündeme gelmiştir. Halen büyük ölçekli şirketlerin hisseleri ihale yöntemiyle satılmaktadır.

Mayıs 1998 tarihinde Özbek Hükümeti tarafından kabul edilen “Yabancı Yatırımlar Kanunu” ile ülkeye daha fazla yatırım çekilmesi amaçlanmıştır. Bu Kanun’a göre yabancı sermayeli şirketlere çeşitli vergi istisnaları ve sermaye malları için gümrük vergisi muafiyeti tanınmıştır. Kanun küçük ve orta ölçekli işletmeleri güçlendirmek amacı ile 2005 tarihinde revize edilmiş, kuruluş sermayesi limiti düşürülmüş ve iş yeri açma prosedürü kolaylaştırılmıştır.
Uygulanan sıkı maliye ve para politikaları sonucunda yüksek oranlardaki enflasyonda, 1994 yılının ortasından itibaren büyük düşüş gözlenmiştir. Resmi kaynaklara göre enflasyon oranı 1994 yılında % 1.568 iken 1998 yılında % 29’a, 2001 yılında % 27'ye, 2002 yılında % 21'e, 2003 yılında % 3,8'e ve 2004 yılında % 3,7'ye düşmüştür. Ancak, 2005 yılında enflasyon yeniden artarak % 7,8'e yükselmiş, 2006 yılında ise % 6,8 olarak gerçekleşmiştir.
 2006 yılında Özbekistan’ın cari fiyatlarla Gayri Safi Yurt İçi Hasılası (GSYİH) 20.579 milyar som olup, 2005 yılına göre % 7,3 oranında artış kaydetmiştir. Devlet bütçesini denk bütçe haline getirme çalışmaları olumlu sonuçlar vermiş, böylece, ekonomik istikrara duyulan güven artmış, oluşan pozitif ortam yatırım ve üretimi desteklemiştir.
 Küçük ve orta ölçekli girişimciliği teşvik etmek amacıyla Özelleştirme Programı kapsamında, 2006 yılında toplam 673 adet kuruluş özelleştirilmiştir. Bu dönemde, özelleştirmeden elde edilen gelir 70,5 milyar som (yaklaşık 58 milyon dolar) olup, Taşkent ve çevresi özelleştirmeden yaklaşık % 61 oranında pay alırken, % 13,6 ile Fergana ikinci, % 8,2 ile Buhara üçüncü sırada yer almıştır.
 Reformlar tarım alanında da gerçekleştirilmiş ve çiftçi şirketlerinin sayısı 247.700’e ulaşmıştır. Bu rakam, tüm sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerin % 65’ini teşkil etmektedir.

2006 yılı için planlanan yatırım programı tamamen gerçekleştirilmiştir. Yatırımlar bir önceki yıla göre % 27’lik artışla 3.833 milyar soma (yaklaşık 3,2 milyar dolar) ulaşmıştır. Bu değer içinde yabancı yatırımcıların payı % 19  oranındadır.
 İstihdamı arttırıcı tedbirler alınan bu ülkede, resmi kaynaklara göre işsizlik oranı % 0,2 gibi çok düşük bir düzeydeyse de, gerçek işsizlik oranının bu rakamın üzerinde olduğu düşünülmektedir.2

Yabancı Yatırımlar
Yatırım uzmanları Özbekistan'daki en önemli yabancı yatırım imkanlarının tarım, bankacılık, madencilik, telekomünikasyon, tekstil ve ulaşım sektörlerinde olduğunu ifade etmektedir. Yabancı yatırımcılar için en uygun alanlar aşağıdaki gibidir:
-Tarımsal işleme
-Madenlerin çıkartılması ve işlenilmesi
-Petrol ve doğalgaz çıkarımı ve işlenilmesi
-Bilgi ve iletişim teknolojileri
-Kaynak ve enerji tasarruf ekipman üretimi
-Ulaşım
-İlaç ve tıbbi ekipman üretimi
-Turizm
Özbekistan 2008 yılı sonuna kadar 4 milyar dolar yabancı yatırım çekmeyi hedeflemektedir. Asya Kalkınma Raporu’nda, Özbekistan ekonomisinin önümüzdeki iki yıl içerisinde % 6 büyüyeceği tahmininde bulunulmuştur. Özbekistan ekonomisi doğrudan yabancı yatırımlar için potansiyel gösterilmekle birlikte benzerlerinden farklılaştırılmıştır. Kendi kendine yeterli bir ekonomik yapı ile doğrudan yatırımlardaki artışın ülkedeki ekonomik başarıyı artırması beklenmektedir.3

Ulaştırma
 Avrupa-Kafkasya-Asya Ulaşım Koridoru olan TRACECA Programı Avrupa Birliği fonlarıyla desteklenen ve doğu-batı ulaşım koridorunu geliştirmeyi amaçlayan bir teknik yardım programıdır. Program, 1993 yılında Brüksel’de yapılan ve TRACECA ülkelerinin ticaret ve ulaştırma bakanlarını (Ermenistan, Azerbaycan, Gürcistan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan) bir araya getiren bir konferansta kabul edilmiştir. Bu zamana kadar TRACECA Programı, toplam tutarı 57,7 milyon avro olan 39 teknik yardım projesi ile toplam tutarı 52,3 milyon avro olan 14 yatırım projesini finanse etmiştir. TRACECA Programı kanalıyla sağlanan teknik yardımlar sayesinde katılımcı ülkeler uluslararası finans kuruluşlarından büyük miktarlarda yatırım çekebilmişlerdir. Özellikle Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), TRACECA Programı temelinde demiryollarının rehabilitasyonu amacıyla Özbekistan'a olan yatırımlarını 40 milyon ABD doları, Kazakistan'a olan yardımlarını 65 milyon ABD doları artırmıştır. 
Özbekistan TRACECA projesinin yanı sıra, Birleşmiş Milletler (BM) Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu 48. oturumunda  kabul edilen ve 1992 yılında başlatılan Asya Kara yolu ve Trans-Asya Demir yolu Projesi kapsamında da yer almaktadır. Projenin Asya Kara yolu, Trans-Asya demir yolu ve kara yolu taşımacılığı projeleri olmak üzere 3 temel ayağı bulunmaktadır.4

III. Dış Ticaretin Bölgesel ve Sektörel Dağılımı
Özbekistan 2006 yılında en çok İran, Türkiye ve Çin'e ihracat yaparken, en çok ithalat yaptığı ülkeler arasında Güney Kore, Çin ve Almanya yer almaktadır. Özbekistan’ın ülkeler itibariyle ihracat ve ithalat değerleri aşağıdaki tablolarda gösterilmiştir:

DIŞ TİCARET HACMİ İHRACAT İTHALAT
 

İhracatın ülkelere ve sektörlere dağılımına bakıldığı zaman BDT ülkelerine yapılan ihracatta elektrik enerjisi, makine ve aletler, hizmetler ve gıda ürünleri önemli sektörleri oluştururken, BDT dışı ülkelere yapılan ihracatta pamuk lifi, demir ve demir dışı metaller ve hizmetler kalemleri önemli yer teşkil etmektedir.
Özbekistan'ın ana ihraç ürünü pamuktur. Özbekistan dünyanın en büyük beşinci pamuk üreticisi ve ABD'den sonra en önemli pamuk ihracatçısıdır. 1990'lardan bu yana düşük verim, azalan pamuk fiyatları ve gittikçe artan yurtiçi işleme kapasitesi nedeniyle pamuğun ihracat gelirleri arasındaki oranı düşmüştür. Öte yandan, tarım dışı sektörlerin daha hızlı gelişmesi, diğer sektörlerin payı artarken pamuğun payının düşmesinde etkili olmuştur. 2000-2005 döneminde pamuk, toplam ihracat gelirlerinin % 20'sini oluştururken, 1990'lı yıllarda bu oran yıllık ortalama % 40'ları bulmaktaydı. 

Altın ihracatıyla ilgili en son resmi rakamların bulunduğu 1998 yılında Özbekistan altın ihracatından toplam ihracatının yaklaşık % 10'una denk gelen 277 milyon ABD doları gelir elde etmiştir. 2002-2005 yılları arasında meydana gelen ani fiyat artışları sonucunda, altının toplam ihracattaki payı yıllık ortalama % 13'e yükselmiştir.5
 Özbekistan’ın ithal kalemleri ülke gruplarına göre farklılık göstermektedir. BDT ülkelerinden makine ve aletler, demir ve demir dışı metaller, plastik ve kimyasal ürünler ile gıda ürünleri ithal edilirken, BDT-dışı ülkelerden makine ve aletler başta olmak üzere, hizmet, plastik ve kimyasal ürünler ile gıda ürünleri ithal edilmektedir.6

IV. Türkiye ile Ekonomik ve Ticari İlişkiler
Türkiye, Özbekistan’ın  bağımsızlığını tanıyan ilk ülke olmuş, bağımsızlığın tanınmasıyla birlikte iki ülke arasındaki ilişkiler hızla gelişmeye başlamıştır. 1992 yılının Nisan ayında Taşkent’te Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliği, 1993 yılının Ocak ayında da Ankara’da Özbekistan Cumhuriyeti Büyükelçiliği açılmıştır. Diplomatik ilişkilerin başlamasıyla iki ülkenin siyaset adamları ve üst düzey yetkilileri düzenli olarak bir araya gelmeye başlamıştır. Bu süreç içinde iki ülke arasında ekonomi, ticaret, turizm, kültür, eğitim, bilim ve benzeri alanlarda 30’dan fazla protokol ve anlaşma imzalanmıştır.

Önceki yıllarda 385’e kadar yükselen Türk ortaklı şirketlerin sayısı, 268’e kadar gerilemişse de, 2006 yılı Nisan ayı itibariyle resmi kayıtlarda Türk ortaklı şirketlerin sayısı yeniden 376’ya yükselmiştir. Bu firmaların 102 tanesi tamamen Türk sermayeli kuruluşlardır. 2007 yılında bu sayının 350 civarında ve 1/3’ünün tamamen Türk sermayeli kuruluşlar olduğu tahmin edilmektedir.
Bu iş ortaklıkları (Joint Ventures) başta tekstil sektörü olmak üzere, otomotiv, gıda, deri, temizlik malzemeleri ve diğer sektörlerde faaliyet göstermek amacıyla kurulmuştur. Ortak şirketlerin yaptığı imalat yatırımlarının proje tutarının yaklaşık 1 milyar dolar ve ortak yatırımlardaki Türk sermayesinin 600 milyon dolar civarında olduğu tahmin edilmektedir.
Geçmiş yıl istatistiklerine göre, Türk yatırımlarının ABD, İngiltere, Almanya, Güney Kore ve Çin’den sonra altıncı sırada yer aldığı görülmektedir. 2007 yılı resmi verilerine ulaşılamamakla birlikte, son gelişmelere bağlı olarak, 2006 yılında ABD ve İngiltere’nin ön sıralardaki yerlerini kaybetmiş ve bu altı ülke arasına son zamanlarda Özbekistan'daki yatırımlarını artıran Rusya   girmiştir.
Özbekistan’da 70 kadar ülke  iş ortaklığı kurmuş olup, Rusya Federasyonu, Türkiye, ABD ve Pakistan firma sayıları itibariyle listenin ilk sıralarında yer almaktadır. Güney Kore, ABD, İngiltere ve Türkiye ise ülkede en çok üretim gerçekleştiren ortak girişimlerin sahibi ülkelerdir.
Özbekistan’da döviz alım-satımında özellikle 1996 yılı sonlarından itibaren  uygulanan kısıtlamalar, özellikle konsinye satış şeklinde gıda ithalatı yapan Türk firmalarını başta bisküvi, çikolata, sakız, un, ekmek ve süt mamulleri alanında olmak üzere küçük çapta yatırımlara yöneltmiştir.

V. Koruma Oranları, Karşılaştırmalı Üstünlük Yapısı ve Rekabet Gücü
Özbekistan’da, yüksek ithalat vergileri, ithalatçılar ve toptancılar için lisanslama şartları, ithal mal satışları için sınırlı satış alanları belirlenmesi, bavul ticareti yapanlara sınırların kapatılması, paraya sınırlı ulaşım imkanı tanınması gibi yollarla ithalat engellenebilmektedir. Tüketim vergisi de yerel malların korunması amacıyla ayrımcı bir şekilde uygulanabilmektedir. Resmi tarifeler, resmi olmayan tarifeler ile birleşerek ithal mallar üzerinde % 100-150’ye varan oranlarda yükümlülüğe ulaşabilmektedir.
Ancak Özbekistan'ın IMF'le 15 Ekim 2003'te imzaladığı anlaşmanın 8. maddesini kabul etmesiyle birlikte, ülkenin ithalat kayıt sisteminde ve genel olarak ithalat rejiminde önemli yasal değişiklikler yapılmıştır. Özbekistan hükümeti fatura bedelinin yüksek gösterilmesini engellemek amacıyla tutulan fakat ithalatta fiyat farklılıklarına yol açan ithalat kayıt sistemini ortadan kaldırmış, yabancı paraya ulaşım imkanını kolaylaştırmıştır. Ancak halen tüketim malları ithalatı, para dalgalanmalarını ve somun değer kaybını engellemek amacıyla kısıtlanabilmektedir.
 İthalatta yukarıda sayılan engellerin yanı sıra, bazı tarife dışı engeller de bulunmaktadır. Örneğin, gümrükleme işlemleri uzayabilmekte, gümrük prosedürlerinde değişiklikler olabilmektedir. Aşırı bürokrasi de ithalat sürecini pahalı ve zaman alıcı hale getirmektedir. Ekipman ve yasal düzenlemelerdeki eksiklikler, gümrük memurlarının muayene ve el koyma prosedürlerinde bir standart yakalanmasını zorlaştırmaktadır.7 Söz konusu olumsuzluklar, Özbekistan’ın küresel ekonomiye eklemlenmesi sürecinde azaltılmaktadır.

Kur Politikaları ve Dış Ticaret
Bağımsızlıktan sonra, 29 Kasım 1993'te kabul edilen ve rublenin yerini alan som-kupon, 1 Temmuz 1994'te somun kabul edilmesiyle birlikte tedavülden kaldırılmıştır. 1997 yılında çoklu döviz kuru sistemine geçilmiş ancak temel referans oranları karaborsadaki hızlı değer kaybına yetişmek amacıyla sürekli devalüe edilmiştir. Döviz kurları 15 Ekim 2003'te 1 ABD doları=975 som oranında birleştirilmiştir.
2006 yılında somun dolar karşısındaki değer kaybı azalmış olup, bu oran 2005 yılında aylık ortalama % 0,9 olarak gerçekleşirken, 2006 yılında % 0,6 oranında gerçekleşmiştir. 2006 yılının ortalarında 1 ABD doları=1.225 som oranında işlem gören kurda yılbaşından itibaren sadece % 3'lük bir düşüş meydana gelmiştir. 2005'te yılın aynı döneminde bu oran % 4,5 nominal kayıp olarak gerçekleşmiştir.
Küresel mal fiyatlarındaki artıştan kaynaklanan yüksek ihracat gelirleri somun değer kaybındaki azalmanın arkasındaki başlıca neden olarak görülebilir. Yavaş ilerleyen nominal değer kaybı eğiliminin, tahmin dönemi içerisinde de devam etmesi ve 2007 yılı sonunda 1 ABD doları=1.350 som değerine ulaşılması beklenmektedir. Enflasyon yükselmeye devam etmesi, somun Amerikan doları ve avro karşısında değer kaybedeceğinin ve ihracatın bu bakımdan rekabetçiliğini korumaya devam edeceğinin işaretini vermektedir.8
VI. DTÖ Üyeliği Ve Uluslararası Ticari Entegrasyon Hareketleri
Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) ile İlişkiler
Özbekistan Dünya Ticaret Örgütüne (DTÖ) üyelik başvurusunu 8 Aralık 1994 tarihinde yapmıştır. Özbekistan'ın DTÖ'ye katılımı için, 21 Aralık 1994 tarihinde başkanlığını Hyuck Choi'nin yaptığı bir Çalışma Grubu oluşturulmuştur. Özbekistan, Dış Ticaret Rejimi Muhtırasını Eylül 1998'de sunmuş ve Çalışma Grubuyla ilk toplantısını 17 Haziran 2002'de gerçekleştirmiş olup, Çalışma Grubu 3 kez bir araya gelmiştir.9 Geçen süre zarfında Özbekistan'ın DTÖ katılım görüşmeleri istikrarlı bir süreç izlemiş ve Özbekistan'ın dış ticaret rejimi hakkında görüşmelerde bulunulmuş; DTÖ anlaşmalarının uygulanması için Yasal Eylem Planı’nın sunulması, DTÖ soru formlarına yanıt hazırlanması, mallar ve hizmetler için pazar tekliflerinin sunulması gibi aşamalardan geçilmiştir.
Çalışma Grubunun diğer yıllık toplantıları 2004 ve 2005 yıllarında yapılmış olup, bir sonraki toplantının 2006'nın ikinci yarısında gerçekleşmesi beklenmektedir. Son toplantıda Özbekistan başlangıç tarife ve servis tekliflerini sunmuştur.  DTÖ norm ve kurallarıyla ulusal mevzuatın uyumlaştırılması süreci ve dış ticaret rejiminin daha fazla liberalleştirilmesi için gerekli çalışmalar devam etmektedir. Bu bağlamda;
- Özbekistan'ın IMF ile, cari ödemelere konvertibilite imkanı getiren VIII. Maddeyi imzalaması; ithalat kontratları için Dış Ekonomik İlişkiler, Yatırım ve Ticaret Bakanlığının şart koştuğu ön kayıt şartının kaldırılması,
- Devlet arazilerinin özelleştirilmesiyle ilgili reformların başlatılması,
- Anti-damping, telafi edici vergiler ve koruma önlemleri kanununun çıkartılması,
- Ayrıca, Gümrükler Kanunu'nun yeni versiyonu ile Telif Haklarıyla İlgili Yasal Düzenlemelerin Modifikasyonu Hakkında Kanun Taslağı ve Teknik Düzenlemeler Kanun Taslağı gibi yasal düzenleme çalışmaları
devam etmektedir.
 DTÖ'ye üyelik sürecinde kurumsal yapılanmaya yönelik çalışmalar da sürmektedir. Özbekistan hükümeti bu amaç doğrultusunda, Kurumlar Arası Komisyon, Küçük Konsey ve belirli DTÖ konularına yönelik çalışma gruplarından oluşan 3 aşamalı bir sistem oluşturmuştur.
 Bütün çalışmalara ek olarak Özbekistan’ın;
- Üyeler tarafından sunulan ek sorulara yanıt verilmesi,
- Yasal Eylem Planı’nın gözden geçirilmesi ve ticaretle ilgili taslak kanunlar sunulması,
- DTÖ'nün, ithalat lisanslama prosedürleri, gümrük değerlemesi, devlet ticareti, malların ve hizmetlerin pazara giriş içeriği ve ölçeğinin gözden geçirilmesi ve geliştirilmesi, tarım destek bilgilerinin gözden geçirilmesi gibi konularda hazırladığı soru formlarına yanıt verilmesi,
- Sekreterlik tarafından hazırlanan ve Müzakere Özetleri’ne dahil edilecek maddelerin belirlenmesi,
gibi konularda çalışmalar yapması gerekmektedir. 10
 Özbekistan DTÖ'de halen gözlemci statüsünde yer almaktadır.

IMF ile İlişkiler
Özbekistan IMF'ye 1992 yılında, İsviçre, Polonya, Türkmenistan, Kırgızistan ve Tacikistan ile birlikte üye olmuştur. IMF Temsilcilik Ofisi 1992 yılında açılmış olup IMF uzmanlarının çalışmaları Doğu Sektörü ve ikinci IMF Avrupa Dairesi tarafından denetlenmektedir.11
2001 yılı içerisinde döviz piyasasını geliştirmek ve döviz alım-satımını serbestleştirmek için atılan adımların uluslararası finans çevreleri tarafından yeterli görülmemesi nedeniyle bu çevreler ile Özbekistan Hükümeti arasındaki ilişkiler sekteye uğramıştır. Ancak 11 Eylül’de ABD’de meydana gelen terörist saldırılar sonrasında Orta Asya’da yaşanan olumlu gelişmeler paralelinde, Özbekistan'ın Batı ile olan ilişkilerinde önemli gelişmeler sağlanmış, Özbekistan, IMF ve diğer uluslararası kuruluşlar ile ilişkilerini iyileştirmeye başlamış ve IMF’ye 2002 Ocak ayı sonunda bir niyet mektubu vererek anlaşma zemini aramıştır. Verilen bu niyet mektubunda ekonomik ve mali konularda hedeflerin başlıcaları şunlardır :
a)   Serbest piyasa ekonomisinin tesis edilmesi amacı ile mevzuattaki kısıtlamaların kaldırılması,
b)   Döviz kurlarının birleştirilmesi, resmi ve karaborsa kurları arasındaki farkın % 20’ye düşürülmesi,
c)  Gerçek kişilerin döviz bürolarından satın alabilecekleri limitin 1.000 dolara yükseltilmesi,
d)   Bankacılık sisteminin geliştirilmesi ve bankalara yapılan gereksiz müdahalelerin kaldırılması,
e) İşletmelerin ve gerçek kişilerin bankalardaki hesaplarından nakit para çekebilmeleri imkanının 2003 yılı başından itibaren sağlanması,
f)    Merkez Bankası’nın 2001 yılı bilançosunun Uluslararası Denetim Kuruluşlarınca denetlenmesi,
g)   Tekelleşmenin önlenmesi ve tekel denetimindeki ürün sayısının azaltılması,
h)   Dış ticaretin, özellikle ithalatın serbestleştirilmesi,
i)   Daha güvenilir istatistiksel bilgilerin elde edilmesi için İstatistik Kanunu’nun çıkarılması,
j)     Kamu harcamalarının azaltılması, ücret artışlarının sınırlandırılması,
k)    Enflasyonun düşürülmesi.
Söz konusu hedefler çerçevesinde 15 Kasım 2003 tarihi itibari ile konvertibiliteye geçiş sağlanmıştır.12

Diğer Uluslararası Organizasyonlara Üyelikler
 Özbekistan; İslam Kalkınma Bankası, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası, Asya Kalkınma Bankası, Uluslararası Finans Örgütü, Ekonomik İşbirliği Örgütü, Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası, Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu, Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı, Avrasya Ekonomik Topluluğu, Şanghay İşbirliği Teşkilatı gibi uluslararası kuruluşlara da üyedir.

VII. Sonuç
Yaklaşık 15 yıl önce Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nden ayrılan Özbekistan, serbest piyasa ekonomisine geçebilme ve yeniden yapılanma mücadelesi vermektedir. Ülke; bölgesinde nüfus, ekonomik potansiyel ve enerji kaynakları bakımından güçlü bir ülke olmasına rağmen, halen pazar ekonomisine dayalı bir sisteme ve bölgesel ve küresel bir ekonomiye geçiş sağlamaya çalışmaktadır. Yaşanılan olumsuzluklara rağmen Özbekistan, Orta Asya Cumhuriyetleri arasında özellikle yabancı yatırımcıların yoğun  ilgisi altında bulunan ve yükselen tarım, bankacılık, madencilik, telekomünikasyon, tekstil ve ulaşım sektörleriyle olumlu bir tablo çizen bir ülkedir. Özbekistan ekonomisinin önümüzdeki iki yıl içerisinde % 6 büyüyeceğine ilişkin Asya Kalkınma Bankası tahminleri de yabancı yatırımcıların ülke hakkındaki olumlu beklentilerini kuvvetlendirmektedir.
Dünyanın en büyük beşinci pamuk üreticisi ve ABD'den sonra en önemli pamuk ihracatçısı olan Özbekistan, 1990'lardan bu yana düşük verim sorunu yaşamakta ve pamuğun ihracat gelirleri arasındaki oranı düşmektedir. Pamuğun ihracat gelirleri içindeki oranı 1990'lı yıllarda yıllık ortalama % 40'ları bulurken, 2000’li yıllarda % 20'lere gerilemiştir.
Özbekistan ve Türkiye arasında gelişen ikili ilişkiler ekonomik alanda da devam etmektedir. 2006 yılı Nisan ayı itibariyle sayısı 376’ya varan Türk ortaklı şirket ve ortak yatırımlardaki 600 milyon dolar civarındaki Türk sermayesinin de gösterdiği gibi, Özbekistan ile Türkiye arasındaki ilişkiler, ülkenin bağımsızlığını kazanmasından bu yana hızla ilerlemektedir. Ancak, 2006 yılında gerçekleşen 581.561.000 ABD doları değerindeki ticaret hacmi, iki ülke arasındaki ticaret potansiyelinin istenilen düzeye ulaşmadığını göstermektedir.
Özbekistan'ın DTÖ üyeliğine dönük çalışmaları halen devam etmekte ve üyelik başvurusunu yaptığı 1994 yılından bu yana DTÖ katılım görüşmeleri istikrarlı bir süreç izlemektedir. Ancak ulusal mevzuatın DTÖ norm ve kurallarıyla uyumlaştırılması konusunda yaşanılan güçlükler, kurumsal altyapının oluşturulmasında karşılaşılan sorunlar, üyelik sürecini yavaşlatan unsurlar arasında yer almaktadır. Halen devam eden DTÖ üyelik sürecinin yanı sıra Özbekistan, Ekonomik İşbirliği Örgütü, Uluslararası Finans Örgütü, Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu, Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı, Şanghay İşbirliği Teşkilatı gibi küresel ve bölgesel ticari ve ekonomik entegrasyon örgütlerine katılım sağlamaktadır.
 Özbekistan, Orta Asya Cumhuriyetleri içerisinde siyasi ve ekonomik ilişkilerimizin yoğun olarak devam ettiği bir ülkedir. Ülkedeki Türk yatırımlarının da katkısıyla ikili ekonomik ilişkiler devam etmekteyse de henüz istenilen seviyeye ulaşmamıştır. Özbekistan'ın gerekli yasal ve kurumsal çalışmaları tamamlaması ve DTÖ üyesi olmasının ardından ikili ekonomik ilişkilerin artması beklenmektedir.

Kaynakça:
T.C. Taşkent Ticaret Müşavirliği, 2007. 2006 Yılı Ülke Raporu,  http://www.musavirlikler.gov.tr , Erişim Tarihi : Aralık 2007
T.C. Taşkent Ticaret Müşavirliği, 2007. "Özbekistan Ekonomisindeki Gelişmeler"   http://www.musavirlikler.gov.tr ,  Erişim Tarihi : Aralık 2007
Republic of Uzbekistan, National Development Report, Elena Bogolyubova, Stephanie Carter, Valerie Newsom, International Studies, 23 May 2006 http://www.uoregon.edu , Erişim Tarihi : Eylül 2006
Economic Intelligence Unit, 2006. "Country Profile 2006, Uzbekistan" http://www.eiu.com , Erişim Tarihi : Eylül 2006
Tsakanyan, Petros, 2006. "Status of Accession Application of Uzbekistan", http://adb.org , Erişim Tarihi : Eylül 2006
ADB, 2006. "Central Asia: Increasing Gains from Trade Through Regional Cooperation in Trade Policy, Transport, and Customs Transit", http://www.adb.org , Erişim Tarihi: Eylül 2006
ABD Ticaret Ofisi, 2006. Ülke Değerlendirmeleri, http://www.ustr.gov , Erişim Tarihi: Eylül 2006
Dünya Ticaret Örgütü, 2006.  http://www.wto.org
Özbekistan Dışişleri Bakanlığı, 2006. http://www.mfa.uz